Waarden en Doelen (ACT)

Waarden, Doelen & Behoeften: overeenkomsten en verschillen
Een korte uitleg hieronder vanuit de ACT (Acceptance and Commitment Therapie)

Doelen: Doelen zijn concrete dingen waar je naar streeft in de toekomst, iets wat je wilt bereiken. Je kunt doelen concreet behalen, afvinken (of als het niet lukt, er een kruis door zetten). Doelen kunnen verschillende onderliggende drijfveren hebben waaronder pijn (wat je NIET wil in je leven), behoeften, alsook waarden (wat je WEL wil in je leven). Het risico van een doelgericht / resultaat gericht leven, is dat je vooral bezig bent met de toekomst en minder aandacht hebt voor het hier nu. Doelen zijn kwetsbaar voor mentaal zwaar weer (angst, somberheid, etc) – ze kunnen al snel leeg en betekenisloos voelen. Tenslotte kunnen doelen ver af komen te staan van een betekenisvol leven: je kunt zo heel succesvol zijn en tegelijk alsnog doodongelukkig zijn met je leven. Nu is het uiteraard niet zo, dat het stellen van doelen per definitie ‘slecht’ is. Je kunt namelijk ook doelen stellen vanuit jouw persoonlijk waarden (en zodra je hier dan ook concreet actie op onderneemt, noemen we dit binnen ACT Toegewijd Handelen).

Waarden: Waarden betreffen de dingen die jij fundamenteel belangrijk vindt, die jouw gedrag in het hier en nu richting kunnen geven. Het betreft hier ook een bewuste keuze, iets waar jij als persoon voor wil gaan staan. Het betreffen jouw fundamentele drijfveren, datgeen wat jouw leven betekenis geeft. In tegenstelling tot een doel, kun je een waarde echter niet behalen / afvinken (bijvoorbeeld eerlijkheid, deze kun je niet afvinken / bereiken), je bent er nooit mee klaar. Het geeft je elke dag opnieuw richting om je acties op af te stemmen – waarbij je zelf de keuze hebt om ernaar te handelen (of niet). Je zou waarden kunnen zien als jouw interne persoonlijke kompas, die je richting blijft geven op jouw levensreis.

Behoeften: Een behoefte zou kunnen worden gedefinieerd als een ongewenste discrepantie tussen een actuele situatie en een gewenste situatie. Er is overlap tussen de concepten behoeften en waarden, op het punt dat beiden in het hier en nu richting kunnen geven aan ons gedrag. Er zijn echter ook verschillen: behoeften kun je vervullen waarna ze geen richting meer geven in je leven. Waarden kun je niet ‘vervullen’ ze blijven relevant voor je – ze zijn duurzamer en blijven richting geven. Een ander belangrijk verschil betreft het feit dat een behoefte niet in lijn hoeft te liggen met jouw persoonlijke waarden.

Een voorbeeld: stel dat een van je persoonlijke waarden is gezondheid – waarbij een van de concrete doelen is om wekelijks op de woensdagen bijvoorbeeld met een vriend(in) een rondje te gaan wandelen. Nu kan het zo zijn dat je op sommige woensdagen daar helemaal niet zoveel zin in heb, dat je moe ben en dat de behoefte voelt om lekker op de bank een serie te kijken. In dit geval liggen jouw waarden en behoeften niet op één lijn en is het aan jouw een keuze te maken. Kies je er voor om niet te gaan voor de directe behoeftebevrediging (op de bank blijven hangen en een serie kijken), maar alsnog te gaan wandelen om te werken aan jouw waarde gezondheid. Waarden stellen ons dus ook in staat, om niet te gaan voor de korte termijn beloning maar te investeren in de lange(re) termijn.

Het is dus zo, dat behoeften, waarden en doelen op één lijn kunnen liggen. Dit is echter zeker niet vanzelfsprekend. Vanuit ACT gebruiken we Waarden dan ook als anker voor ons gedrag, zodat wij ons gedrag afstemmen op wat écht belangrijk voor ons is (zelfs als we er eigenlijk even geen zin in hebben).

Meer weten hierover? Praktijk Marja Boerefijn, Pagelaan 7,  0644109579,  marja@cesar-tongelre.nl

Geef een reactie